“Lefatše lena ke lehae la rona feela,” Mongoli-Kakaretso oa Machaba a Kopaneng António Guterres o boletse molaetsa ho Letsatsi la Tikoloho la Lefatše, le tla ketekoa ka Sontaha sena, a lemosa hore litsamaiso tsa tlhaho tsa polanete “ha li khotsofatse litlhoko tsa rona.”
“Ho bohlokoa hore re sireletse bophelo bo botle ba sepakapaka, bongata le mefuta-futa ea lintho tse phelang Lefatšeng, litsamaiso tsa tikoloho le mehloli e fokolang. Empa ha re etse joalo,” ho boletse hlooho ea Machaba a Kopaneng.
“Re kopa karolo e kgolo ya polanete hore e boloke mokgwa o sa tsweleng pele wa bophelo,” a lemosa, a hlokomela hore ha e senye polanete feela, empa le baahi ba yona.
Tikoloho e tšehetsa bophelo bohle Lefatšeng. 🌠Bakeng sa #Letsatsi la Tikoloho Lefatšeng, ithute ho kenya letsoho ho thibeleng, ho emisa le ho khutlisetsa morao ho senyeha ha tikoloho tseleng e ncha ea mahala ea tsosoloso ea tikoloho ho tsoa ho @UNDP le @UNBiodiversity.âž¡ï¸ https://t.co/zWevUxHkPU #GenerationRestoration pic.twitter.com/UoJDpFTFw8
Ho tloha ka 1973, letsatsi lena le 'nile la sebelisoa ho phahamisa tlhokomeliso le ho hlahisa matla a lipolotiki bakeng sa mathata a ntseng a hola a tikoloho a kang tšilafalo ea lik'hemik'hale tse chefo, ho fetoha ha lehoatata le ho futhumala ha lefatše.
Ho tloha ka nako eo e se e holile ho ba sethala sa ts'ebetso sa lefats'e se thusang ho khanna liphetoho mekhoeng ea bareki le maano a tikoloho a naha le a machabeng.
Ka ho fana ka lijo, metsi a hloekileng, meriana, taolo ea boemo ba leholimo le tšireletso liketsahalong tse mpe tsa boemo ba leholimo, Monghali Guterres o hopotse hore tikoloho e phetseng hantle e bohlokoa bakeng sa batho le Lipakane tsa Ntšetso-pele e Tšoarellang (SDGs).
“Re tlameha ho laola tlhaho ka bohlale le ho netefatsa phihlello e lekanang lits'ebeletsong tsa eona, haholo-holo bakeng sa ba kotsing le sechaba,” Monghadi Guterres o hatelletse.
Batho ba fetang libilione tse 3 ba angoa ke ho senyeha ha tikoloho. Tšilafalo e bolaea batho ba ka bang limilione tse 9 pele ho nako selemo se seng le se seng, 'me mefuta e fetang milione ea limela le liphoofolo e kotsing ea ho timela - e mengata ka mor'a lilemo tse mashome, ho latela hlooho ea Machaba a Kopaneng.
“Hoo e ka bang halofo ea batho e se e ntse e le sebakeng se kotsi sa tlelaemete — menyetla ea ho shoa ka makhetlo a 15 ka lebaka la litlamorao tsa tlelaemete tse kang mocheso o feteletseng, likhohola le komello,” o boletse joalo, a eketsa ka hore ho na le monyetla oa 50:50 oa hore mocheso oa lefats'e o tla feta 1.5°C e boletsoeng Tumellanong ea Paris lilemong tse hlano tse tlang.
Lilemong tse mashome a mahlano tse fetileng, ha baetapele ba lefats'e ba ne ba kopana Sebokeng sa Machaba a Kopaneng mabapi le Tikoloho ea Batho, ba ile ba ikana ho sireletsa polanete.
“Empa ha re sa atleha. Re ke ke ra hlola re hlokomoloha litšepe tsa temoso tse llang letsatsi le letsatsi,” ho lemositse ofisiri e kholo ea Machaba a Kopaneng.
Seboka sa morao tjena sa Tikoloho sa Stockholm+50 se ile sa pheta hape hore li-SDG tsohle tse 17 li itšetlehile ka polanete e phetseng hantle ho qoba koluoa e meraro ea phetoho ea tlelaemete, tšilafalo le tahlehelo ea mefuta-futa ea lintho tse phelang.
O khothalelitse mebuso ho beha pele ts'ebetso ea tlelaemete le ts'ireletso ea tikoloho ka liqeto tsa maano tse khothalletsang tsoelo-pele e tsitsitseng.
Mongoli Kakaretso o hlalositse litlhahiso tsa ho kenya tšebetsong matla a nchafatsoang hohle ka ho etsa hore mahlale a nchafatsoang le thepa e tala li fumanehe ho bohle, ho fokotsa mekhoa e mebe, ho fetola lithuso le matsete a imenne hararo.
“Likhoebo li hloka ho beha botsitso pelong ea liqeto tsa tsona, molemong oa batho le melemo ea bona. Lefatše le phetseng hantle ke mokokotlo oa hoo e ka bang indasteri e 'ngoe le e 'ngoe lefatšeng,” o boletse joalo.
O buella matlafatso ea basali le banana hore e be "baemeli ba matla ba phetoho", ho kenyeletsoa le ho etsa liqeto maemong 'ohle. 'Me o tšehetsa tšebeliso ea tsebo ea matsoalloa le ea setso ho thusa ho sireletsa tikoloho e fokolang.
Ha a hlokomela hore nalane e bontša se ka finyelloang ha re beha polanete pele, molaoli oa Machaba a Kopaneng o ile a supa lesoba le boholo ba kontinente lera la ozone, a susumetsa naha e 'ngoe le e 'ngoe ho itlama ho Protocol ea Montreal ho felisa ho felisoa ha lik'hemik'hale tsa ozone.
“Selemong sena le se tlang ho tla fana ka menyetla e mengata bakeng sa setjhaba sa matjhaba ho bontsha matla a ho sebelisana ha mahlakore a mangata ho sebetsana le mathata a rona a tikoloho a kopaneng, ho tloha ho buisana ka moralo o motjha wa diphedi tse phelang lefatsheng ka bophara ho isa ho ho fokotsa tahlehelo ya tlhaho ka 2030, ho isa ho nts'etsapele Tumellano ya ho sebetsana le tshilafatso ya polasetiki,” o boletse jwalo.
Monghali Guterres o tiisitse boitlamo ba Machaba a Kopaneng ba ho etella pele boiteko ba tšebelisano-'moho lefatšeng ka bophara "hobane tsela feela ea ho ea pele ke ho sebetsa le tlhaho, eseng khahlanong le eona".
Inger Andersen, motsamaisi ea ka sehloohong oa Lenaneo la Tikoloho la Machaba a Kopaneng (UNEP), o hopotse hore Letsatsi la Machaba le hlahile kopanong ea Machaba a Kopaneng motse-moholo oa Sweden ka 1972, ka kutloisiso ea hore "re hloka ho ema ka maoto ho sireletsa moea, naha le moea oo kaofela re itšetlehileng ka oona. Metsi ... [le] matla a motho a bohlokoa, 'me a bohlokoa haholo ....
“Kajeno, ha re ntse re shebile hona joale le bokamoso ba maqhubu a mocheso, komello, likhohola, mello ea naha, mafu a seoa, moea o litšila le maoatle a tletseng polasetiki, e, mesebetsi ea ntoa e bohlokoa ho feta leha e le neng pele, 'me re peisong khahlanong le nako.” EUR
Bo-ralipolotiki ba tlameha ho sheba ka nģ'ane ho likhetho ho ea ho "tlhōlo ea meloko," o hatelletse; mekhatlo ea lichelete e tlameha ho tšehetsa polanete ka lichelete 'me likhoebo li lokela ho ikarabella ho tlhaho.
Ho sa le jwalo, Motlalehi ya Ikgethang wa Ditokelo tsa Botho le Tikoloho wa Machaba a Kopaneng, David Boyd, o lemositse hore dikgohlano di baka tshenyo ya tikoloho le tlhekefetso ya ditokelo tsa botho.
“Khotso ke ntho ea bohlokoa bakeng sa nts'etsopele e tsitsitseng le ho natefeloa ka botlalo ke litokelo tsa botho, ho kenyeletsoa le tokelo ea tikoloho e hloekileng, e phetseng hantle le e tsitsitseng,” o boletse joalo.
Khohlano e ja matla a "ngata"; e hlahisa "mesi e meholo ea likhase tse senyang mocheso tse senyang boemo ba leholimo," o pheha khang, e eketsang tšilafalo ea moea o chefo, metsi le mobu, le ho senya tlhaho.
Setsebi se ikemetseng se khethiloeng ke Machaba a Kopaneng se totobalitse tšusumetso ea tikoloho ea tlhaselo ea Russia ho Ukraine le litlamorao tsa litokelo tsa eona, ho kenyeletsoa le tokelo ea ho phela tikolohong e hloekileng, e phetseng hantle le e tsitsitseng, se re ho tla nka lilemo ho lokisa tšenyo.
“Linaha tse ngata li phatlalalitse merero ea ho atolosa tlhahiso ea oli, khase le mashala ho arabela ntoa Ukraine,” ho boletse Monghali Boyd, a hlokomela hore litlhahiso tsa lidolara tse libilione bakeng sa kaho bocha le ho hlaphoheloa kamora ntoa le tsona li tla eketsa khatello lefatšeng la tikoloho.
Ho senngoa ha mehaho e likete le meralo ea motheo ea motheo ho tla siea batho ba limilione ba se na phihlello ea metsi a hloekileng a nooang - e leng tokelo e 'ngoe ea motheo.
Ha lefats'e le ntse le loantšana le tšenyo ea tlelaemete, ho putlama ha mefuta-futa ea lintho tse phelang le tšilafalo e atileng, setsebi sa Machaba a Kopaneng se hatelletse: "Ntoa e tlameha ho felisoa kapele kamoo ho ka khonehang, khotso e tiisetsoe 'me ts'ebetso ea ho hlaphoheloa le ho hlaphoheloa e qale."
Botle ba lefats'e bo kotsing - haholo-holo hobane ha re phethahatse boitlamo ba rona tikolohong - Mongoli-Kakaretso oa Machaba a Kopaneng António Guterres o boletse ka Labone.
E se e le dilemo tse hlano ho tloha ha Sweden e tshwara kopano ya pele lefatsheng ho sebetsana le tikoloho e le taba e kgolo, ho dumela "sebaka sa mahlabelo a batho" seo, ho ya ka UN, e ka bang sona haeba re sa se hlokomele. Eba setsebi sa ditokelo tsa botho "Sebakeng sa Mahlabelo a Batho". Ka Mantaha, pele ho dipuisano tse ntjha bekeng ena Stockholm ho buisana ka kgato e nngwe, ditsebi di lemositse hore ho hlokahala boiteko bo boholo bo ka pholosang maphelo a dimilione selemo se seng le se seng.
Nako ea poso: Phuptjane-06-2022





